15-05-07

Broadway, the Golden Age, by the legends who were there.

Een absolute aanrader voor zowel musical- als theaterliefhebbers is: ‘Broadway, the Golden Age, by the legends who were there’, een unieke documentaire waarin een honderdtal oude sterren terugblikken op hun theatercarrière. Schrijver, regisseur, cinematograaf, producent, geluidsman… is een en dezelfde man: Rick McKay. In zijn kleine appartement in Manhattan interviewde hij grote theaterlegendes zoals Gwen Verdon, Carol Channing, Fay Wray… Andere zocht hij thuis op. Het resultaat is niet alleen een ontroerend, maar ook een bijzonder leerrijk document dat waardevolle informatie nog net heeft kunnen vastpinnen voor het te laat was. Voor veel van de sterren was het immers hun laatste interview: Maureen Stapleton, Uta Hagen, Adolph Green, Fay Wray, Kim Hunter... Voor anderen kwam McKay te laat. Kim Stanley stierf twee weken voor haar interview.

 

30th_alPict

Cartoon van Al Hirschfeld

 

McKay heeft zes jaar aan zijn document gewerkt en het is eraan te zien. Elk interview is doorspekt met uniek beeldmateriaal dat het gesprek ondersteunt. Foto’s en films uit privé-collecties, uit de catacomben van film- en tv-studio’s (zoals de screentest van Laurette Taylor), uit verloren gewaande opnames van theaterstukken. De documentaire is ook een ode aan de derde leeftijd. “Op het punt van je leven dat je het meeste weet, zijn mensen niet langer geïnteresseerd,” zegt McKay terecht. Zijn documentaire is er het beste bewijs van. Met passie spreken de bejaarden over hun liefde voor het theater, over de levende band met het publiek, over de strijd die ze hebben gevoerd. De vele tientallen uren gesprekken zijn getrimd en in elkaar geweven tot een sterk en strak verhaal dat overloopt van passie, emotie en humor.

 

image_page1

Rick McKay

 

McKay groeide op in Indiana en arriveerde begin jaren 80 in New York. Hij trof er een Broadway aan dat niets meer te maken had met wat hij de “Golden Age” noemt, de periode tussen het einde van de Tweede Wereldoorlog en 1970. Veel talentvolle artiesten belandden tijdens de heksenjacht van McCarthy op de zwarte lijst. Ze ontvluchtten Hollywood en probeerden aan de kost te komen in New York. Sommigen op het toneel, anderen in acteerscholen zoals Uta Hagen, Stella Adler, Lee Strasberg, Sandy Meisner. Nooit eerder kende Broadway een dergelijke concentratie aan talent. Nooit heerste er onder de artiesten dezelfde camaraderie.

 
broadway_posterdvd_sm

In het begin van de documentaire vertellen de artiesten over hun eerste theaterervaring. Eva Maria Saint die als kind bedwelmd geraakte door een vleugje parfum die van het toneel haar richting uitwaaide. En hoe ze als toneelspeelster altijd net iets teveel parfum gebruikte in de hoop op iemand hetzelfde effect te hebben. Of Hal Linder die een zweetdruppel van James Earl Jones opving. Hoe Stephen Sondheim in tranen uitbarstte bij de eerste voorstelling van Carousel.

Bijzonder aangrijpend is het verhaal van Julie Harris die bijna weer begint te huilen als ze vertelt over de eerste keer dat ze Ethel Waters zag in ‘The Member of the Wedding.’ Hoe de zwarte actrice haar armen uitstrekt naar haar blanke dochter die niet weet dat zij haar moeder is. En hoe ze later zelf naast Ethel Waters de dochter speelde in de gelijknamige film…

 

harris_sm

Julie Harris

 

In het hoofdstuk ‘The Journey Begins’ herinneren Angela Lansbury, Carol Burnett, Farley Granger en anderen zich hun eerste kennismaking met New York. De kleuren van Times Square, het beroemde kruispunt dat ze enkel in zwartwit kenden van de film. Bijzonder aangrijpend is het verhaal van Carol Burnett en haar beginjaren in New York. Toen ze aankwam in het Alfonquin Hotel en hoorde dat ze er 9 dollar per nacht moest betalen, barstte ze in snikken uit. De huur van haar ouderlijk huis in Texas was 30 dollar per maand, of één dollar per dag...

 

Nadien verhuisde ze naar The Rehersal Club waar ze een kamer deelde met drie andere beginnende actrices. Samen kochten ze in Bloomingdale een jurk voor 20 dollar, duur in die tijd. Telkens iemand ging solliciteren, mocht ze ‘the dress’ aantrekken. Maar ze moest er dan wel voor zorgen dat de jurk gewassen en gestreken terug in de kast belandde voor de volgende sollicitante.

 

Burnett_Car66621597_150x200

Carol Burnett

 

Het is vreemd dergelijke beroemdheden te horen praten over hoe arm ze toen wel waren. Barbara Cook verdiende 40 dollar per week en betaalde 30 dollar huur. Maar ze was vastberaden om het waar te maken op Broadway: “De gedachte om terug naar huis te gaan, is nooit in mijn hoofd opgekomen. Nooit!” Of Shirley McLain die stiekem limonade maakte met heet water, citroen en suiker die gratis ter beschikking lagen in cafés en eethuizen. Maar ondanks hun armoede, zaten ze elke dag in het theater. Een zitje op het tweede balkon kostte amper 45 cent, een staande plaats 25 cent. Of ze deden aan ‘second acting”. Na de pauze wurmden ze zich samen met de massa het theater binnen, een opgevouwen oude Playbill in de hand, om gratis het tweede deel bij te wonen.

 

5646

Rick McKay en Shirley McLain

 

De documentaire zoomt ook in op enkele stand-ins die het tot grote sterren schopten. Velen kennen het verhaal van Shirley McLain die hals over kop Carol Haney moest vervangen in The Pajama Game. Maar Gretchen Wyler steelt de show als ze uitlegt hoe ze de hoofdrol bemachtigde in Silk Stockings. Voor dat verhaal alleen is de film het bekijken waard.

 

281x205_Gretchen_Wyler_Genesis_Awards_06

Gretchen Wyler

Ook interessant is het parcours dat een show aflegde alvorens het de planken van Broadway bereikte. Tijdens de ‘try-outs’ in de provincie werden nummers geschrapt, andere bijgeschreven, spelers vervangen… Zo schreef Jerry Herman voor Hello Dolly ‘Before the Parade Passes By’ in een hotel in Chicago tijdens een hevige sneeuwstorm. Cole Porter schreef de eerste acte van Kiss me Kate op de trein van New York naar Boston.

 

film_broadwaygoldenage

Rick McKay met Carol Channing, de enige echte Dolly

 

Iemand die zonder de documentaire van McKay waarschijnlijk volledig in de vergetelheid zou zijn beland, is de actrice Laurette Taylor. Bijna alle geïnterviewden geraken in trance als ze terugblikken op de prestaties van Laurette Taylor op het toneel en zoeken koortsachtig naar de juiste woorden om hun bewondering uit te drukken. Veel verder dan "She was something..." geraken ze niet. Laurette Taylor speelde zo natuurlijk dat het wel leek alsof ze van de straat was geplukt. Juist door die eenvoud kreeg ze geen filmrollen te pakken. Op enkele fragmenten van stomme films uit de jaren 10 na, zijn alleen beelden van haar screentest voor een Selznick-film bewaard gebleven. De filmproducenten vonden haar echter zo gewoon, dat ze niet geloofden dat ze een actrice was. Ze kreeg de rol dan ook niet. Hoewel vrijwel niemand haar naam nog kent (nu wel dankzij McKay) is haar invloed op het Amerikaans theatergebeuren onmiskenbaar. Al was het maar door de impact die ze gehad heeft op Uta Hagen, auteur van 'Respect for Acting’, een van de meest toonaangevende werken over acteren. Alleen Kim Stanley en Geraldine Page, inmiddels ook al overleden, benaderden haar acteerkunst.

 

taylorphoto

Laurette Taylor

 

McKay besteedt verder een uitgebreid hoofdstuk aan Marlon Brando, een niet gemakkelijk te strikken acteur. Brando liet zich niet vangen voor een interview, maar werkte toch mee aan de documentaire uit liefde voor het theater. Weinigen weten dat hij op aandringen van zijn lerares Stella Adler meer dan zeven jaar op Broadway stond alvorens New York in te ruilen voor Hollywood. Al in zijn eerste kleine rolletjes zoog hij de volledige aandacht van het publiek naar zich toe, en duwde de hoofdspelers in een figurantenrol.

 

godfathers_thumb

Brando gezien door Hirschfeld

 

De film eindigt met een hoofdstuk ‘What Happened’. In de Golden Age was het voor een acteur niet uitzonderlijk dat hij op drie maand tijd in tien verschillende stukken optrad. Elk jaar had hij gemiddeld drie flops. Op die manier leerde hij zijn stiel kennen. Vandaag lopen veel shows vijf jaar of langer. Dat komt de creativiteit en de levendigheid zeker niet ten goede. Als Ben Gazara vroeger fluisterde op het toneel, was hij duidelijk te horen tot in de nok van het derde balkon. Vandaag gebruikt iedereen een microfoon. Veel geluid is op voorhand opgenomen. Als een artiest nu in de orkestbak valt, zingt hij en speelt het orkest gewoon door. Vroeger bleven de toeschouwers zitten en applaudisseren. Pas na het derde of vierde open gordijn stonden ze eventueel recht. Vandaag krijgt vrijwel elke show een staande ovatie als snelste manier om de zaal uit te geraken. Vroeger heersten klinkende namen als Ethel Merman, John Raitt, Michael Goulet, Carole Channing… over Broadway, maar wie kent vandaag nog de namen van de sterren? Kan iemand zeggen wie in het theepotkostuum zit in The Beauty and the Beast?

 

miss_saigon2a

Miss Saigon: helicopter belangrijker dan acteurs?

 

Als de mechanische trap in Sunset Boulevard of de helikopter in Miss Saigon niet werken, kan de show niet doorgaan. Broadway is vandaag meer afhankelijk van technici dan van artiesten. Het is bijzonder moeilijk om nog iets origineels te produceren. Maar de toeschouwers zijn minder dom dan de zakenlui van Broadway denken. Het publiek wil confrontatie, betrokkenheid, uitdaging. Theater is een menselijke ervaring. Maar het bloed kruipt daar waar het niet gaan kan. Vandaag is er een grote opleving van het theaterleven, niet zozeer op de planken van Broadway, maar op kleine schaal, in appartementen, kelders en op zolders. Tot die conclusie komt Al Hirschfeld, de beroemde tekenaar wiens karikaturen de muren tooien van het al even beroemde Broadway restaurant Sardi’s. Ook hij gaf aan McKay een van zijn laatste interviews weg. Hij stierf op 20 januari 2003, op 99-jarige leeftijd.

 

129270246_050927120643333_wideweb__300x228

Angela Lansbury

 

O ja, er komt een vervolg op Broadway, the Golden Age. Broadway the Next Generation werd aangekondigd tegen eind 2005, maar is pas nu in postproductie. Dat belooft! In 2008 komt de film in de Amerikaanse zalen. Het is echter twijfelachtig of ze tot hier geraakt…   

 

uta-hagen-acting

 

17:49 Gepost door Jean Lievens in geschiedenis | Permalink | Commentaren (0) | Tags: broadway, new york, dvd, mckay, 010 |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.